Cechy Osobowości Big Five — Wyjaśnienie

Big Five opisuje osobowość za pomocą pięciu ciągłych wymiarów: otwartości, sumienności, ekstrawersji, ugodowości i neurotyczności. To model stosowany przez psychologię akademicką, ponieważ powstał na podstawie danych, a nie został wymyślony na bazie teorii, i ponieważ powtarza się w różnych językach i kulturach. Sumienność to cecha, która najbardziej konsekwentnie przewiduje wydajność pracy w różnych zawodach, a neurotyczność jest cechą najściślej powiązaną z dobrostanem.

Pięć wymiarów

W tej strukturze liczą się dwie rzeczy. Każda cecha jest kontinuum, więc niemal każdy znajduje się gdzieś pośrodku, a nie na jednym z biegunów. Bieguny nie są też dobre i złe: niska ugodowość jest obciążeniem w zespole, a atutem w negocjacjach, a wysoka sumienność zamienia się w sztywność, gdy sytuacja wymaga improwizacji.

Skąd wziął się ten model

Big Five został odkryty, a nie zaprojektowany. Hipoteza leksykalna zakładała, że każda różnica osobowościowa na tyle istotna, by miała znaczenie, zostanie zakodowana w zwykłym języku, więc badacze wzięli przymiotniki opisujące cechy ze słownika i poprosili duże próby osób o samoocenę pod kątem każdego z nich.

Analiza czynnikowa tych ocen wciąż zwracała te same pięć skupień. Wynik powtarzał się w niezależnie działających zespołach badawczych oraz w językach niemających wspólnego rdzenia, co stanowi znacznie mocniejszą pozycję niż model wywiedziony z ram teoretycznych jednego badacza.

Te pięć czynników nie jest od siebie całkowicie niezależnych, a wciąż trwa spór o to, czy lepiej pasowałoby sześć czynników, przy czym model HEXACO dodaje uczciwość-pokorę. To żywy spór w obrębie modelu, który poza tym jest najlepiej ugruntowaną rzeczą w badaniach nad osobowością.

Dlaczego psychologowie wolą go od MBTI

MBTI jest dużo bardziej znany i znacznie słabszy jako narzędzie pomiarowe, z trzech powodów.

Narzuca binarne kategorie na cechy ciągłe. Wyniki w każdym wymiarze MBTI rozkładają się tak, że większość ludzi znajduje się blisko środka, a narzędzie przecina tę skalę w połowie, nazywając jedną stronę E, a drugą I. Dwie osoby, których wyniki różnią się o jeden punkt, otrzymują przeciwne litery.

Rzetelność test-retest jest słaba. Znaczna część osób po kilku tygodniach otrzymuje inny typ, co wynika bezpośrednio z przecinania skali w miejscu, gdzie znajduje się większość populacji.

Pomija cechę o największej mocy predykcyjnej. W MBTI nie ma wymiaru odpowiadającego neurotyczności, czyli cesze osobowości najsilniej przewidującej dobrostan i wyniki zdrowia psychicznego. Oś sądzenie-percepcja odpowiada w przybliżeniu sumienności, a pozostałe osie odpowiadają mniej więcej otwartości, ekstrawersji i ugodowości.

MBTI całkiem dobrze sprawdza się jako wspólny słownik do rozmawiania o różnicach. Nie sprawdza się jako narzędzie selekcji ani przewidywania, a nawet jego własny wydawca odradza wykorzystywanie go przy rekrutacji.

Co naprawdę przewidują te cechy

Sumienność to cecha, o której warto wiedzieć najwięcej. Przewiduje wydajność pracy w zasadzie w każdej badanej grupie zawodowej, przewiduje osiągnięcia w nauce niemal tak samo dobrze, jak wyniki w pracy, i wykazuje udokumentowany związek z długowiecznością, pośredniczony głównie przez zachowania zdrowotne.

Neurotyczność to cecha osobowości najsilniej przewidująca satysfakcję z życia oraz podatność na zaburzenia lękowe i nastroju. Jest to też cecha, która najbardziej zmienia się z wiekiem, u większości ludzi obniżając się w toku dorosłości.

Ekstrawersja przewiduje wyniki konkretnie w sprzedaży i zarządzaniu, gdzie praca ze swej natury ma charakter społeczny, a w innych obszarach wykazuje niewielki związek z wydajnością.

Otwartość koreluje z osiągnięciami twórczymi i wynikami w szkoleniach, co pasuje do cechy dotyczącej angażowania się w nieznany materiał.

Ugodowość przewiduje, jak dana osoba jest oceniana przez współpracowników, oraz jakość relacji, a przy tym wykazuje niewielki ujemny związek z dochodami, co jest jednym z bardziej niewygodnych ustaleń w literaturze.

Czy cechy się zmieniają

Są stabilne przez lata, ale nie są ustalone na całe życie. Wzorzec w dużych badaniach podłużnych jest spójny: sumienność i ugodowość rosną w toku dorosłości, neurotyczność spada, a otwartość osiąga szczyt we wczesnej dorosłości, po czym powoli maleje. Psychologowie nazywają to zasadą dojrzałości.

Celowa zmiana jest możliwa i wolniejsza, niż większość ludzi by chciała. Badania interwencyjne wykazują mierzalne przesunięcia cech w skali miesięcy, przy czym najsilniejsze efekty pojawiają się, gdy zmiana jest powiązana z konkretnym, powtarzanym zachowaniem, a nie z samą intencją.

Kolejność względem innych osób jest bardziej stabilna niż poziom bezwzględny. Ktoś, kto w wieku 25 lat znajdował się w górnej ćwiartce pod względem sumienności, w wieku 55 lat najprawdopodobniej wciąż będzie powyżej średniej, mimo że cała populacja wokół niego przesunęła się w górę.

Pytania, które zadają też inni

Czytaj dalej

• Cztery Style Przywiązania — WyjaśnienieSkąd biorą się cztery style i jak się objawiają.
• Jaki Wynik EQ Jest Dobry?Jak działają skale EQ i dlaczego składowe biją wynik ogólny.
• Uzdolnienia Zawodowe a IQ: Co Przewiduje CoIQ przewiduje wydajność; dopasowanie zainteresowań przewiduje to, czy ktoś zostanie.